De Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) is in Vlaanderen en de rest van Europa uitgegroeid tot een van de meest beruchte invasieve planten. Wat ooit als sierplant werd geïntroduceerd, zorgt vandaag voor hoofdbrekens bij natuurbeheerders, gemeenten, tuineigenaars en… voedselbosboeren. Want ook ik mag “meegenieten” van zijn aanwezigheid. Toch heeft deze woekeraar ook een minder bekende kant: hij bezit interessante gezondheidsvoordelen. Hoe is deze plant hier terechtgekomen, waarom is hij zo problematisch, wat kunnen we ermee doen en hoe heb ik het aangepakt?
Hoe is de Japanse duizendknoop hier beland?
De Japanse duizendknoop komt oorspronkelijk uit Oost-Azië, waar hij voorkomt in landen zoals Japan, China en Korea. In de 19e eeuw werd de plant naar Europa gehaald als exotische sierplant. Hij werd geprezen om zijn snelle groei, mooie bladeren en decoratieve bloemen.
Wat men toen nog niet wist- of zich helemaal niets van aantrok- is dat deze plant zich extreem agressief kan verspreiden. Omdat hij hier nauwelijks natuurlijke vijanden heeft, kreeg hij vrij spel om zich ongehinderd te ontwikkelen. Hij verspreidt zich zowel door zaadvorming als vegetatief door agressieve wortelstokken. Maar ook een stukje afgeknipte stengel dat achteloos op de grond valt, kan beginnen wortelen en een nieuwe haard doen ontstaan.
Waarom is het een probleem?
Omdat de plant zo snel groeit en geen natuurlijke vijanden heeft, concurreert hij inheemse soorten weg. Dit leidt tot een afname van biodiversiteit. Daarnaast kan de plant schade veroorzaken aan infrastructuur: hij groeit door asfalt, funderingen en rioleringen heen, wat leidt tot hoge herstelkosten.
Hoe kan je de plant aanpakken?
De bestrijding van Japanse duizendknoop is complex en vereist een lange adem. Enkele methoden:
- Uitgraven: effectief, maar intensief en duur. Alle wortelresten moeten verwijderd worden.
- Regelmatig maaien: door de plant herhaaldelijk af te maaien, put je de wortelvoorraad uit. Dit vraagt meerdere jaren volharding en meerdere maaibeurten per jaar.
- Geiten: Laten afgrazen door geiten zou een van de meest effectieve manieren zijn. Die beesten vinden die bittere stengels blijkbaar nog lekker ook.
- Afdekken: met stevige folie kan je de plant verstikken, al moet dit langdurig gebeuren.
- Chemische bestrijding: wordt soms toegepast, maar is omwille van milieuredenen steeds minder gewenst en blijkbaar allerminst effectief. Er zouden meerdere behandelbeurten nodig zijn en dan nog kent deze aanpak een wisselend resultaat.
Een onverwachte troef: gezondheidsvoordelen
Ondanks zijn slechte reputatie heeft de Japanse duizendknoop ook positieve eigenschappen. De wortels bevatten namelijk resveratrol, een antioxidant die ook voorkomt in druiven en rode wijn. Deze stof wordt onderzocht vanwege mogelijke voordelen voor het hart- en vaatstelsel en zijn ontstekingsremmende werking.
In de traditionele Aziatische geneeskunde wordt de plant al langer gebruikt voor onder andere het ondersteunen van de spijsvertering en het verminderen van ontstekingen. Jonge scheuten zijn zelfs eetbaar en worden soms verwerkt in taarten en confituur als vervanging van rabarber. Ik heb ze proberen roerbakken in wat goei boter maar dat was in elk geval niet te vreten.
Het viel me ook op dat de Japanse duizendknoop op de meest rijke, rulle stukken grond groeit. Waarschijnlijk is het dan ook een krachtige dynamische accumulator die met zijn (tot wel 2 meter) diepe wortels mineralen naar boven haalt en doorheen de jaren de bodem verrijkt en verbetert.
Hoe heb ik het aangepakt?
Door de opkomende scheuten met grasmaaier en bosmaaier telkens af te maaien wanneer ze een hoogte van max 40 cm bereikten, heb ik de verschillende uitbraken over het hele terrein kunnen reduceren tot 2 beperkte plekken. Voorlopig is dit dus een containment strategie. Op de plekken waar ik de stengels heb uitgetrokken (en er telkens een stukje wortel mee afbrak) heb ik de beste resultaten geboekt. Sommige stukken heb ik afgedekt met landbouwfolie maar nadat ik die na een jaar had verwijderd, groeide het het zonder pardon terug. Het maaisel en de uitgetrokken stukken gooi ik op 1 duidelijke hoop zodat ik het in het oog kan houden of het van daaruit niet terug kan beginnen groeien.
